Kaucja na opakowania po napojach

Od 1.10.2025 r. roku na sklepowych półkach mogą pojawiać się napoje w opakowaniach objętych kaucją. Istotnym jest fakt, że przez pierwsze kilkanaście miesięcy będziemy mogli spotkać na sklepowych półkach te same produkty w dwóch różnych szatach graficznych. Wynika to z możliwości danej producentom na wyprzedaż zapasów wyprodukowanych przed przystąpieniem do systemu kaucyjnego oraz w zakresie dobrowolności terminu, w jakim do niego przystąpią.

Co to jest kaucja?

Kaucja to określona kwota pieniężna, jaką kupujący wybrany napój będzie płacił przy zakupie, zwracana w momencie, w którym odda opróżnione opakowanie w sklepach i innych punktach zbiórki opakowań.

Jakie opakowania będą polegać kaucji i ile ona wyniesie?

• Opakowania na napoje z tworzyw sztucznych wraz z zakrętkami o pojemności do 3l – 50 gr/szt.
• Opakowania na napoje z metali o pojemności do 1 l (w praktyce puszki) – 50 gr/ szt.
• Opakowania na napoje ze szkła WIELOKROTNEGO UŻYTKU o pojemności do 1,5 l – 1 zł/szt.

Przez okres od 1.10.2025 r. do 31.12.2026 r. butelki szklane mogą funkcjonować w dotychczasowym i nowym systemie kaucyjnym równolegle.

Kaucją nie będą objęte opakowania na napoje zawierające mleko. Dotyczy to produktów oczywistych tj. mleko, kefir, jogurt pitny, ale także kawy z mlekiem sprzedawanej w puszkach.

Kaucja będzie naliczana w każdym miejscu sprzedaży napoju objętego systemem.

Jak rozpoznać, czy opakowanie podlega kaucji?

O tym, czy dany napój jest sprzedawany w opakowaniu podlegającym kaucji, decydować będą producenci i importerzy tych produktów. Z punktu widzenia konsumenta istotne jest, że napój nieposiadający oznaczenia nie jest w systemie kaucyjnym i nie może być sprzedany z doliczoną kaucją, nawet jeśli materiał tego opakowania spełnia wyżej wymienione kryteria. Powyższe nie dotyczy obecnie obowiązujących dobrowolnych systemów kaucyjnych na opakowania szklane, spośród których najpopularniejsze to butelki po piwie i oranżadach. Te systemy będą mogły na dotychczasowych zasadach pobierać kaucje do końca 2025 r., a zwracać do końca 2026 roku.

Tak wyglądać będą grafiki obowiązkowo umieszczane na opakowaniach kaucyjnych:

Jak będzie wyglądało zwracanie opróżnionych opakowań?

System bezparagonowy

Konsument nie będzie musiał jak dotychczas posiadać paragonu udowadniającego zakup danego opakowania w konkretnym sklepie. Dla przykładu, kupując napój na w lokalnym sklepie w  Zabierzowie, opakowanie będzie mógł zwrócić w dyskoncie w Gdańsku.

Kto będzie przyjmował opakowania?

Główną siecią zbiórki pustych opakowań będą sklepy mające w swojej ofercie napoje w określonym rodzaju opakowania, których powierzchnia sprzedaży jest większa niż 200 m². W praktyce będzie to większość dyskontów, super- i hipermarketów szacowana na ponad 20 tys. punktów w kraju. Sklepy te będą stopniowo wyposażane w maszyny zbierające opakowania. Na początku mogą robić to w punktach obsługi klienta w sposób manualny.

Dodatkowo operatorzy systemów kaucyjnych do zbiórki zaangażują także mniejsze sklepy, które mają obowiązek naliczać kaucje, ale w zakresie zwrotu opakowań z plastiku i metalu mają dobrowolność wyboru. W przypadku opakowań ze szkła wielokrotnego użytku, każdy, kto sprzedaje tego typu napój, zobowiązany będzie przyjąć puste opakowanie.

Przepisy dopuszczają także organizację zbierania opakowań i zwracania kaucji w PSZOK-ach. To, czy będzie tak się działo, będzie zależało od zarządzających tymi obiektami.

Niewykluczone są także uliczne ogólnodostępne automaty, które wydawać będą dokument upoważniający do odbioru kaucji w najbliższym sklepie lub punkcie usługowym, albo zwracać kaucje w inny elektroniczny sposób.

W jakie formie zwrot kaucji?

Przepisy zakładają, że konsument ma prawo do zwrotu pieniędzy i nie musi przeznaczać wartości kaucji na zakupy w sklepie, w którym dokonał zwrotu opakowań. Niemniej jednak sieci handlowe w celu pozyskania klientów będą przygotowywać szereg zachęt punktowych, rabatowych itp., aby konsument z uprawnieniem do zwrotu kaucji wydanym przez maszynę dokonał zakupów. Część operatorów systemów kaucyjnych deklaruje elektroniczne formy zwrotu kaucji w automatach. Pewnym jest, że nikt nie planuje montażu automatów wypłacających bezpośrednio gotówkę, ponieważ logistyka uzupełniania  gotówki w automatach byłaby zbyt droga.

Podsumowanie

Warto uważnie spoglądać na paragony i oznakowania opakowań. W przypadku nabycia opakowania z kaucją nie należy go zgniatać. Zarówno puszkę jak i butelkę z zakrętką należy zwrócić niezgniecione i nieuszkodzone w sposób umożliwiający odczyt kodu kreskowego lub QR i znaku kaucji. Opakowania z tworzyw sztucznych i metalu, nieposiadające oznaczenia kaucyjnego, należy jak dotychczas zgniatać i wrzucać do żółtych worków lub pojemników, a w przypadku szkła – do zielonych.

Projekt EdukaUcja w Gminie Zabierzów realizowany przez Stowarzyszenie Rozwoju Gminy Zielonki.

Wydarzenie zrealizowano przy wsparciu finansowym z budżetu Gminy Zabierzów.

Opracowanie na podstawie ustawy o gospodarce opakowaniami i odpadami opakowaniowymi oraz wydanych do niej rozporządzeń.

dr inż. Jacek Pietrzyk,
koordynator projektów edukacji ekologicznej
Stowarzyszenie Rozwoju Gminy Zielonki